Choć na co dzień nie przykładamy większej uwagi do drobnych monet, ich parametry techniczne są dokładnie określone przez Narodowy Bank Polski. Przykładem może być 1 grosz – najmniejsza jednostka monetarna w Polsce, o której ciężarze i właściwościach krąży wiele mitów. Wbrew pozorom, to niewielkie ogniwo w systemie pieniężnym ma swoją konkretną wagę i historię.
Ile waży 1 grosz?
Moneta o nominale 1 grosza waży dokładnie 1,64 grama. Informacja ta jest niezmienna od momentu wprowadzenia aktualnego wzoru tej monety, czyli od 2014 roku, mimo że wcześniej stosowano inne materiały do jej produkcji. Obecna wersja jednogroszówki wykonana jest ze stali powlekanej mosiądzem, co odróżnia ją od monet sprzed 2014 roku, które produkowano z mosiądzu manganowego.
Średnica monety wynosi 15,5 mm, a grubość to 1,40 mm. Te parametry zostały ustandaryzowane i obowiązują dla wszystkich monet tego nominału w obiegu, niezależnie od roku emisji, o ile są bite według aktualnego wzoru. Warto dodać, że rant monety jest ząbkowany, a jej wizerunek zawiera m.in. orła będącego godłem Rzeczypospolitej Polskiej oraz gałązkę dębu nad cyfrą „1”.
Z czego zrobiona jest moneta 1 grosz?
W przypadku monet, ich masa zależy bezpośrednio od materiału, z jakiego zostały wykonane. Od 2014 roku moneta jednogroszowa produkowana jest ze stali pokrytej cienką warstwą mosiądzu. Taki skład jest tańszy w produkcji niż stosowany wcześniej stop mosiądzu manganowego zawierający około 59% miedzi, co znacząco wpływało na koszty emisji.
W latach 1995–2013 jednogroszówki były bite z mosiądzu manganowego (MM 59), który charakteryzował się złocistym odcieniem i stosunkowo wysoką zawartością metali kolorowych. Wprowadzenie tańszej alternatywy w postaci stalowego rdzenia powlekanego mosiądzem miało na celu redukcję kosztów produkcji, które w przypadku 1 grosza mogą wynosić nawet 5–8 groszy za jedną monetę.
Pomimo niskiego nominalu, koszt wybicia jednej monety 1 grosz może być nawet pięciokrotnie wyższy od jej wartości nominalnej.
Czy każda jednogroszówka waży tyle samo?
W teorii każda moneta 1 grosz waży tyle samo – 1,64 grama – jednak w praktyce mogą występować minimalne różnice wynikające z procesu produkcyjnego. Tolerancje wagowe są dopuszczalne i mieszczą się w granicach ustalonych przez Narodowy Bank Polski. Oznacza to, że niewielkie odchylenia, np. rzędu 0,01 grama, nie są uznawane za błędy produkcyjne.
Warto również pamiętać, że starsze jednogroszówki, czyli te wybite przed 2014 rokiem, mimo identycznych rozmiarów, mogą ważyć nieco inaczej ze względu na różnicę w gęstości materiałów. Mosiądz manganowy ma inne właściwości fizyczne niż stal, co może wpływać na końcową wagę w granicach ułamków grama.
Dlaczego produkcja 1 grosza jest tak kosztowna?
Wysoki koszt produkcji jednogroszówek wynika głównie z cen surowców oraz procesów technologicznych. Nawet mimo przejścia na stalową bazę, koszty związane z biciem, transportem, magazynowaniem oraz dystrybucją monet o tak niskim nominale znacznie przewyższają ich wartość. Dodatkowo, rosnące ceny miedzi na światowych rynkach sprawiają, że opłacalność bicia drobnych monet staje się coraz bardziej wątpliwa.
W 2026 roku cena tony miedzi na giełdzie w Londynie osiąga poziomy powyżej 10 000 dolarów, co oznacza, że nawet cienka warstwa mosiądzu na stalowej monecie może mieć wartość większą niż jej nominalna wartość. Choć w nowych monetach zawartość miedzi jest znikoma, to starsze jednogroszówki mogą mieć wartość materiałową sięgającą nawet 3–4 groszy.
Jakie inne parametry mają polskie monety?
Wszystkie polskie monety, od 1 grosza do 5 złotych, mają ściśle określone parametry, takie jak średnica, waga, grubość oraz skład materiałowy. Dla porównania warto przytoczyć kilka przykładów, aby zobaczyć, jak 1 grosz wypada na tle innych nominałów:
| Nominał | Waga | Średnica | Grubość | Stop |
| 1 grosz | 1,64 g | 15,5 mm | 1,40 mm | stal powlekana mosiądzem |
| 2 grosze | 2,13 g | 17,5 mm | 1,40 mm | stal powlekana mosiądzem |
| 5 groszy | 3,59 g | 19,5 mm | 1,40 mm | stal powlekana mosiądzem |
| 10 groszy | 2,51 g | 16,5 mm | 1,70 mm | miedzionikiel |
| 20 groszy | 3,22 g | 18,5 mm | 1,70 mm | miedzionikiel |
| 50 groszy | 3,94 g | 20,5 mm | 1,70 mm | miedzionikiel |
Jak rozpoznać wersję monety 1 grosz?
Monety 1 grosz występują w trzech głównych wersjach: z 1995, 2014 i 2017 roku. Choć mają identyczne wymiary, różnią się detalami projektowymi oraz znakiem mennicy. W wersjach z lat 2013–2016 znak mennicy The Royal Mint znajdował się pod prawą łapą orła, natomiast od 2017 roku znak Mennicy Polskiej S.A. umieszczany jest pod lewą łapą orła. To szczegóły, które mogą zainteresować kolekcjonerów lub osoby analizujące pochodzenie monet.
Monety kolekcjonerskie
W 2019 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do sprzedaży limitowaną edycję monet 1 grosz wybitych w złocie i srebrze. Była to część zestawu kolekcjonerskiego upamiętniającego stulecie wprowadzenia złotego. Wybito ich odpowiednio: 1000 sztuk w złocie oraz 5000 sztuk w srebrze. To przykład, jak nawet najmniejszy nominał może zyskać zupełnie inną rangę dzięki odpowiedniemu kontekstowi historycznemu i materiałowemu.
Dlaczego 1 grosz nadal jest w obiegu?
Mimo że produkcja jednogroszówek jest kosztowna, moneta ta nadal znajduje się w obiegu. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest potrzeba zaokrąglania cen w sklepach oraz funkcjonowanie kas fiskalnych, które nadal uwzględniają groszowe wartości. Dodatkowo, system przeliczeniowy waluty złotowej, oparty na podziale 1 zł = 100 groszy, wymaga obecności monet niskiego nominału.
Warto jednak zauważyć, że coraz częściej pojawiają się głosy sugerujące wycofanie 1 grosza z obiegu. Argumentem są nie tylko wysokie koszty produkcji, ale także fakt, że w praktyce moneta ta coraz rzadziej trafia z powrotem do obiegu – wiele osób traktuje ją jako zbędną lub wręcz ignoruje przy płatnościach gotówkowych.
Do czego może się przydać 1 grosz?
Pomimo niskiej wartości, 1 grosz wciąż znajduje zastosowanie, szczególnie w akcjach charytatywnych i edukacyjnych. Przykładem może być ogólnopolska inicjatywa „Ile waży św. Mikołaj?”, w której zbierane są monety od 1 grosza do 5 zł na rzecz dzieci w trudnej sytuacji życiowej. Takie akcje pokazują, że nawet najmniejsze nominały mają znaczenie, jeśli są gromadzone wspólnie i z odpowiednim celem.
- uczestnicy przynoszą monety do szkół i wrzucają je do specjalnych skarbonek,
- zebrane środki przekazywane są na cele edukacyjne i wychowawcze,
- akcja angażuje całe społeczności lokalne,
- każdy 1 grosz ma swoją wagę nie tylko dosłownie, ale i symbolicznie.
Warto więc pamiętać, że choć 1 grosz waży zaledwie 1,64 grama, jego znaczenie może być znacznie większe – zarówno w kontekście ekonomicznym, jak i społecznym.
Co warto zapamietać?:
- Moneta 1 grosz waży 1,64 grama i ma średnicę 15,5 mm oraz grubość 1,40 mm.
- Od 2014 roku 1 grosz produkowany jest ze stali powlekanej mosiądzem, co obniża koszty produkcji do 5–8 groszy za monetę.
- Wysoki koszt produkcji 1 grosza wynika z cen surowców oraz procesów technologicznych, a jego wartość materiałowa może sięgać 3–4 groszy dla starszych monet.
- Monety 1 grosz występują w trzech wersjach: z lat 1995, 2014 i 2017, różniących się detalami projektowymi.
- 1 grosz pozostaje w obiegu z powodu potrzeby zaokrąglania cen oraz systemu przeliczeniowego, mimo rosnących głosów o jego wycofaniu.
