Zawarcie umowy powoduje, że każda ze stron powinna wykonać przyjęte na siebie obowiązki w uzgodniony sposób i terminie. W praktyce może jednak dojść do opóźnienia, braku zapłaty, niedostarczenia zamówionego towaru, wadliwego wykonania usługi albo całkowitego zaniechania realizacji zobowiązania.
Reakcja na taką sytuację zależy przede wszystkim od treści umowy, rodzaju naruszenia oraz jego znaczenia dla dalszej współpracy. Nie każde opóźnienie pozwala od razu zakończyć umowę, a wybór konkretnego rozwiązania może wywoływać odmienne skutki prawne i finansowe.
Na czym polega niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy?
O niewykonaniu umowy można mówić wtedy, gdy jedna ze stron w ogóle nie spełnia uzgodnionego świadczenia. Przykładem może być brak zapłaty wynagrodzenia, niedostarczenie zamówionego produktu albo niewykonanie zleconej usługi.
Nienależyte wykonanie umowy występuje natomiast wtedy, gdy świadczenie zostało spełnione, ale nie odpowiada ustaleniom stron. Może chodzić między innymi o wykonanie prac po terminie, dostarczenie niewłaściwego towaru, niepełną realizację zamówienia lub wykonanie usługi w sposób odbiegający od ustalonych standardów.
Duże znaczenie ma rozróżnienie zwykłego opóźnienia od zwłoki. Opóźnienie może wynikać z okoliczności niezależnych od zobowiązanej strony. Zwłoka jest natomiast najczęściej rozumiana jako opóźnienie, za które strona ponosi odpowiedzialność. To rozróżnienie może wpływać na możliwość żądania odszkodowania lub odstąpienia od umowy.
Od czego rozpocząć ocenę sytuacji?
Pierwszym krokiem jest zwykle dokładne przeanalizowanie treści umowy. Należy ustalić, jaki obowiązek miała wykonać druga strona, w jakim terminie oraz w jaki sposób. Znaczenie mogą mieć również załączniki, zamówienia, specyfikacje, harmonogramy i późniejsze uzgodnienia dokonywane w wiadomościach lub aneksach.
Umowa może określać konsekwencje niewykonania obowiązków. Często znajdują się w niej postanowienia dotyczące kar umownych, naliczania odsetek, możliwości wstrzymania własnego świadczenia, wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy.
Należy też sprawdzić, czy naruszenie rzeczywiście nastąpiło. W niektórych przypadkach obowiązek wykonania świadczenia może zależeć od wcześniejszego działania drugiej strony, na przykład przekazania dokumentacji, dokonania zaliczki, udostępnienia miejsca realizacji prac albo zatwierdzenia projektu.
Wezwanie drugiej strony do wykonania umowy
W wielu przypadkach właściwą reakcją jest skierowanie do drugiej strony pisemnego wezwania do wykonania umowy. Dokument taki pozwala jednoznacznie wskazać, jaki obowiązek nie został wykonany, oraz wyznaczyć dodatkowy termin na jego realizację.
Wezwanie powinno być sformułowane jasno i odnosić się do konkretnych ustaleń. Może również informować o możliwych konsekwencjach dalszego braku wykonania zobowiązania. Ważne jest zachowanie dowodu wysłania i doręczenia korespondencji.
W umowach wzajemnych, w których świadczenie jednej strony odpowiada świadczeniu drugiej, wyznaczenie odpowiedniego dodatkowego terminu może poprzedzać odstąpienie od umowy. Nie zawsze jest ono jednak konieczne. Znaczenie mają postanowienia umowy, rodzaj świadczenia oraz to, czy wykonanie po terminie nadal ma dla drugiej strony sens.
Jakie działania mogą być rozważane?
Zakres dostępnych możliwości zależy od rodzaju umowy i okoliczności sprawy. W praktyce mogą występować między innymi następujące rozwiązania:
- żądanie wykonania umowy zgodnie z jej treścią,
- wyznaczenie dodatkowego terminu na realizację zobowiązania,
- żądanie usunięcia wad lub prawidłowego wykonania świadczenia,
- naliczenie odsetek za opóźnienie w płatności,
- dochodzenie kary umownej, jeżeli została prawidłowo zastrzeżona,
- żądanie naprawienia szkody wynikającej z naruszenia umowy,
- wstrzymanie własnego świadczenia, gdy pozwala na to umowa lub przepisy,
- wypowiedzenie albo odstąpienie od umowy,
- podjęcie negocjacji i zawarcie ugody,
- skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego.
Poszczególne działania nie zawsze mogą być stosowane jednocześnie. Wybór jednego uprawnienia może wpływać na możliwość skorzystania z innego, dlatego istotne są skutki prawne konkretnego oświadczenia.
Kiedy możliwe jest odstąpienie od umowy?
Odstąpienie od umowy jest rozwiązaniem, które może prowadzić do traktowania umowy tak, jakby nie została wykonana. Strony powinny wówczas co do zasady rozliczyć spełnione już świadczenia. Nie oznacza to jednak, że każde naruszenie automatycznie daje prawo do odstąpienia.
Podstawą odstąpienia mogą być postanowienia samej umowy albo przepisy dotyczące danego rodzaju zobowiązania. Niekiedy konieczne jest wcześniejsze wyznaczenie dodatkowego terminu. W innych przypadkach odstąpienie może nastąpić bez takiego terminu, zwłaszcza gdy strony wyraźnie zastrzegły, że wykonanie świadczenia w określonej dacie ma zasadnicze znaczenie.
Należy odróżnić odstąpienie od wypowiedzenia umowy. Wypowiedzenie najczęściej kończy stosunek prawny na przyszłość. Odstąpienie może natomiast wpływać również na świadczenia, które zostały już wykonane. Konkretne skutki zależą od rodzaju umowy i podstawy złożenia oświadczenia.
Odszkodowanie i kara umowna
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej. Dochodzenie odszkodowania zwykle wymaga wykazania, że doszło do naruszenia umowy, powstała szkoda oraz istnieje związek pomiędzy naruszeniem a poniesioną stratą.
Sama wysokość roszczenia nie powinna być ustalana dowolnie. Może obejmować rzeczywiście poniesione koszty, a w określonych sytuacjach również utracone korzyści, jeżeli można je odpowiednio wykazać. Znaczenie może mieć także to, czy poszkodowana strona podjęła rozsądne działania zmierzające do ograniczenia rozmiaru szkody.
Kara umowna jest ustaloną wcześniej kwotą lub sposobem obliczenia należności za naruszenie określonego obowiązku niepieniężnego, na przykład opóźnienie w wykonaniu prac. Możliwość jej naliczenia zależy od treści umowy. Kara umowna co do zasady nie służy zabezpieczeniu samego obowiązku zapłaty pieniędzy.
Znaczenie dokumentów i dowodów
W sporze dotyczącym wykonania umowy istotne jest ustalenie przebiegu współpracy. Znaczenie mogą mieć nie tylko podpisana umowa i aneksy, ale również faktury, protokoły odbioru, korespondencja elektroniczna, wiadomości, zdjęcia, potwierdzenia przelewów oraz dokumenty dotyczące zgłaszanych zastrzeżeń.
Korespondencja powinna wskazywać, czego dotyczy naruszenie, kiedy zostało stwierdzone i czego oczekuje druga strona. Ogólne lub emocjonalne komunikaty mogą nie wystarczyć do udowodnienia konkretnych okoliczności.
Istotne może być również prawidłowe doręczenie wezwania, reklamacji, wypowiedzenia lub oświadczenia o odstąpieniu. W przypadku sporu osoba powołująca się na określone zdarzenie powinna zwykle móc wykazać, że dane pismo zostało wysłane oraz dotarło do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią.
Czy sprawę można rozwiązać bez postępowania sądowego?
Brak wykonania umowy nie zawsze musi prowadzić do procesu. Strony mogą podjąć negocjacje dotyczące dodatkowego terminu, sposobu naprawienia wad, obniżenia wynagrodzenia, rozłożenia należności na raty albo zakończenia współpracy na uzgodnionych warunkach.
Rezultatem rozmów może być ugoda, w której strony określą wzajemne ustępstwa, terminy płatności i skutki niedotrzymania nowych ustaleń. Ugoda powinna być możliwie precyzyjna, aby nie tworzyła kolejnych wątpliwości.
Gdy porozumienie nie jest możliwe, sprawa może zostać skierowana do sądu. Przed podjęciem takiego działania znaczenie mają między innymi wartość roszczenia, dostępne dowody, terminy przedawnienia oraz możliwość wykonania ewentualnego orzeczenia.
Co w przypadku umowy konsumenckiej?
Jeżeli umowa została zawarta pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą, zastosowanie mogą mieć dodatkowe przepisy ochronne. W przypadku towaru niezgodnego z umową konsument może korzystać z określonych uprawnień reklamacyjnych, takich jak żądanie naprawy, wymiany, obniżenia ceny lub — w przewidzianych sytuacjach — odstąpienia od umowy. Zakres tych uprawnień zależy między innymi od charakteru i znaczenia niezgodności.
Nie należy utożsamiać reklamacji z prawem do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Są to odrębne rozwiązania, mające inne podstawy, warunki i terminy.
Podsumowanie
Gdy druga strona nie wywiązuje się z umowy, znaczenie ma przede wszystkim ustalenie treści jej obowiązków, rodzaju naruszenia i dostępnych dowodów. W wielu przypadkach pierwszym działaniem jest pisemne wezwanie do wykonania zobowiązania oraz wyznaczenie odpowiedniego terminu.
Dalsze możliwości mogą obejmować żądanie prawidłowego wykonania umowy, naliczenie odsetek lub kary umownej, dochodzenie odszkodowania, negocjacje, wypowiedzenie albo odstąpienie od umowy. Odpowiednie rozwiązanie zależy jednak od treści konkretnej umowy, rodzaju świadczenia oraz okoliczności, w których doszło do naruszenia.
Więcej praktycznych porad prawnych można znaleźć na stronie www.plazaglab.pl.
Artykuł sponsorowany
